نوجوانم درس نمیخواند، چکار کنم؟
نوجوانم درس نمیخواند، چکار کنم؟ راهکارهای موثر برای افزایش انگیزه تحصیلی نوجوان
یکی از دغدغه های رایج والدین در دوران نوجوانی این است که فرزندشان علاقه ای به درس خواندن ندارد، تکالیفش را انجام نمیدهد یا بیشتر وقت خود را با گوشی، بازی، دوستان و شبکه های اجتماعی میگذراند. بسیاری از والدین در چنین شرایطی تصور میکنند نوجوانشان تنبل است یا برای آینده خود اهمیتی قائل نیست؛ اما همیشه اینطور نیست.
عبارت «نوجوانم درس نمیخواند، چکار کنم؟» معمولا زمانی مطرح میشود که والدین بارها از فرزند خود خواسته اند درس بخواند، اما نتیجه ای نگرفته اند. در این شرایط، فشار بیشتر، مقایسه کردن و دعوا کردن معمولا مشکل را حل نمیکند و حتی میتواند باعث مقاومت بیشتر نوجوان شود.
برای کمک به نوجوانی که درس نمیخواند، ابتدا باید علت بی انگیزگی او را پیدا کنیم. در ادامه مهمترین دلایل درس نخواندن نوجوانان و راهکارهای مناسب برای برخورد با این مسئله را بررسی میکنیم.
چرا نوجوانم درس نمیخواند؟
درس نخواندن نوجوان همیشه به معنای تنبلی نیست. نوجوان ممکن است به دلایل مختلفی انگیزه کافی برای مطالعه نداشته باشد. شناخت علت، اولین قدم برای حل مشکل است.
۱. نداشتن انگیزه
گاهی نوجوان نمیداند چرا باید درس بخواند. اگر تنها چیزی که از والدین میشنود این باشد که «باید نمره خوبی بگیری» یا «باید در آینده موفق شوی»، ممکن است ارتباطی بین درس خواندن و اهداف شخصی خودش پیدا نکند.
در این شرایط بهتر است والدین درباره علاقه ها، اهداف و آینده مورد نظر نوجوان صحبت کنند و به او کمک کنند ارتباط بین تلاش امروز و اهداف آینده خود را پیدا کند.
۲. سخت بودن درس ها
گاهی نوجوان درس نمیخواند چون احساس میکند از مطالب عقب افتاده و دیگر نمیتواند آنها را جبران کند. وقتی حجم زیادی از مطالب جمع میشود، شروع کردن برای نوجوان سخت تر میشود.
ممکن است نوجوان به جای اینکه با این مشکل روبرو شود، از درس فاصله بگیرد و سراغ فعالیت هایی برود که برایش لذت بخش تر هستند.
۳. اضطراب و ترس از شکست
برخی نوجوانان به دلیل ترس از گرفتن نمره پایین یا شکست خوردن، مطالعه را به تعویق می اندازند. این رفتار ممکن است از بیرون شبیه تنبلی به نظر برسد، اما در واقع میتواند راهی برای فرار از اضطراب باشد.
نوجوان ممکن است با خودش فکر کند: «اگر درس بخوانم و باز هم نتوانم نمره خوبی بگیرم، یعنی واقعا ضعیف هستم.»
در چنین شرایطی فشار و سرزنش میتواند اضطراب او را بیشتر کند.
۴. مشکلات عاطفی و خانوادگی
مشکلات خانوادگی، اختلاف والدین، جدایی، دعواهای مکرر یا احساس تنهایی میتواند تمرکز نوجوان را تحت تاثیر قرار دهد. نوجوانی که از نظر عاطفی درگیر یک مشکل است، ممکن است انرژی ذهنی کافی برای مطالعه نداشته باشد.
۵. مشکلات ارتباطی در مدرسه
گاهی مشکل اصلی درس نیست، بلکه مدرسه است. رابطه نامناسب با معلم، احساس طرد شدن توسط همکلاسی ها، مورد تمسخر قرار گرفتن یا نداشتن دوست میتواند باعث شود نوجوان تمایلی به حضور فعال در مدرسه و مطالعه نداشته باشد.
۶. استفاده زیاد از گوشی و فضای مجازی
گوشی، بازی های آنلاین و شبکه های اجتماعی میتوانند محرک های جذاب و فوری در اختیار نوجوان قرار دهند. در مقابل، درس خواندن معمولا نیازمند تلاش و صبر است و نتیجه آن نیز فوری نیست. به همین دلیل اگر استفاده از گوشی بدون قانون باشد، ممکن است مطالعه برای نوجوان جذابیت کمتری پیدا کند.
از کجا بفهمیم نوجوان واقعا تنبل نیست؟
یکی از مهمترین نکات در برخورد با نوجوان این است که رفتار او را به شخصیتش تبدیل نکنیم.
گفتن جملاتی مانند:
«تو خیلی تنبلی.»
«هیچ وقت موفق نمیشوی.»
«همه بچه ها درس میخوانند جز تو.»
«اصلا آینده ات برایت مهم نیست.»
میتواند تصویر منفی نوجوان از خودش را تقویت کند. به جای برچسب زدن بهتر است درباره رفتار مشخص صحبت کنیم. مثلا به جای اینکه بگوییم «تو تنبلی»، میتوان گفت:
«دیدم چند روز است برای امتحان مطالعه نکردی. دوست دارم بفهمم چه چیزی باعث شده شروع کردن برایت سخت باشد.»
این جمله به جای ایجاد دفاع و مقاومت، فرصت گفتگو ایجاد میکند.
شناخت علت بی انگیزگی، اولین قدم برای کمک به نوجوان است.
نوجوانم درس نمیخواند، چکار کنم؟
اگر میخواهید بدانید با نوجوانی که درس نمیخواند چگونه رفتار کنید، بهتر است چند اصل مهم را رعایت کنید.
با نوجوان گفتگو کنید، نه اینکه فقط دستور بدهید
یکی از اشتباهات رایج والدین این است که تمام ارتباط آنها با نوجوان حول درس شکل میگیرد.
«درس خواندی؟»
«مشق هایت را انجام دادی؟»
«امتحان داری؟»
«چقدر درس خواندی؟»
وقتی بیشتر گفتگوهای والدین درباره درس باشد، نوجوان ممکن است احساس کند فقط زمانی مورد توجه قرار میگیرد که عملکرد تحصیلی خوبی داشته باشد.
گاهی لازم است درباره موضوعات مورد علاقه نوجوان هم صحبت کنید و بدون اینکه بلافاصله بحث را به درس برگردانید، به حرف های او گوش دهید.
علت اصلی را پیدا کنید
قبل از اینکه راهکار انتخاب کنید، از خود نوجوان بپرسید چه چیزی مانع درس خواندن او میشود.
میتوانید سوال هایی مانند این بپرسید:
«کدام درس برایت سخت تر است؟»
«وقتی میخواهی درس بخوانی چه چیزی باعث میشود شروع نکنی؟»
«فکر میکنی چه چیزی میتواند درس خواندن را برایت راحت تر کند؟»
«از مدرسه یا درس ها چه چیزی بیشتر اذیتت میکند؟»
هدف از این سوال ها بازجویی نیست؛ بلکه کمک به نوجوان برای شناخت مشکل است.
هدف های کوچک تعیین کنید
به جای اینکه از نوجوان بخواهید چند ساعت پشت سر هم درس بخواند، هدف های کوچک و قابل انجام تعیین کنید.
مثلا:
۲۰ دقیقه مطالعه
۵ دقیقه استراحت
۲۰ دقیقه حل تمرین
استراحت کوتاه
این روش میتواند شروع کردن را برای نوجوان آسان تر کند. وقتی نوجوان چند بار موفق میشود یک هدف کوچک را انجام دهد، احساس توانمندی بیشتری پیدا میکند.
برنامه درسی را با مشارکت نوجوان تنظیم کنید
برنامه ای که فقط توسط والدین نوشته شده باشد، ممکن است برای نوجوان قابل قبول نباشد. بهتر است از خودش بپرسید چه زمانی تمرکز بیشتری دارد و چه زمانی ترجیح میدهد استراحت کند. سپس با مشارکت خودش یک برنامه ساده و واقع بینانه تنظیم کنید.
مهم است برنامه بیش از حد فشرده نباشد. برنامه ای که از همان ابتدا غیرقابل اجرا باشد، معمولا خیلی زود کنار گذاشته میشود.
آیا باید گوشی نوجوان را بگیریم؟
این یکی از رایج ترین سوالات والدین است. محدود کردن استفاده از گوشی میتواند در بعضی خانواده ها مفید باشد، اما گرفتن ناگهانی گوشی بدون توضیح و توافق میتواند باعث درگیری و مقاومت شود.
بهتر است خانواده یک قانون مشخص برای استفاده از گوشی داشته باشد. برای مثال میتوان زمان مشخصی برای مطالعه و زمان مشخصی برای سرگرمی تعیین کرد.
نکته مهم این است که قوانین باید تا حد امکان ثابت و قابل پیش بینی باشند. همچنین بهتر است والدین خودشان نیز الگوی مناسبی در استفاده از تلفن همراه باشند.
آیا مقایسه کردن نوجوان با دیگران درست است؟
خیر. مقایسه یکی از رفتارهایی است که میتواند انگیزه نوجوان را کاهش دهد.
جملاتی مانند:
«ببین دوستت چقدر درس میخواند.»
«خواهرت همیشه نمره های خوبی میگیرد.»
«پسر فلانی رتبه خوبی آورده.»
ممکن است در ظاهر باعث ایجاد انگیزه شوند، اما در بسیاری از موارد احساس ناکافی بودن، خشم و کاهش اعتماد به نفس را افزایش میدهند.
بهتر است نوجوان را با عملکرد قبلی خودش مقایسه کنیم. مثلا اگر نوجوان قبلا روزی ۱۵ دقیقه مطالعه میکرده و اکنون به ۳۰ دقیقه رسیده، همین پیشرفت کوچک میتواند مورد توجه قرار گیرد.
تشویق نوجوان برای درس خواندن چگونه باشد؟
تشویق موثر بهتر است مشخص و واقعی باشد. به جای اینکه همیشه بگوییم «آفرین، خیلی خوبی»، میتوانیم بگوییم:
«دیدم با اینکه این درس برایت سخت بود، تلاش کردی تمرین ها را کامل کنی.»
در این حالت نوجوان متوجه میشود که تلاش و پشتکار او دیده شده است. همچنین بهتر است تشویق فقط به نمره وابسته نباشد. اگر تنها نتیجه مورد توجه قرار گیرد، نوجوان ممکن است فکر کند ارزش او به نمره هایش وابسته است.
اگر نوجوان اصلا همکاری نکند چه کنیم؟
گاهی والدین تمام راهکارهای معمول را امتحان میکنند، اما نوجوان همچنان از درس فاصله میگیرد. در چنین شرایطی بهتر است به جای افزایش تنش، بررسی کنیم آیا مشکل عمیق تری وجود دارد یا نه.
اگر بی علاقگی به درس برای مدت طولانی ادامه داشته باشد و همراه با تغییرات دیگری مانند گوشه گیری، تحریک پذیری شدید، کاهش علاقه به فعالیت های قبلی، اختلال خواب، تغییر قابل توجه اشتها، افت شدید عملکرد تحصیلی یا احساس بی ارزشی باشد، بهتر است موضوع جدی تر بررسی شود.
در چنین شرایطی مراجعه به روانشناس کودک و نوجوان میتواند به شناسایی علت اصلی کمک کند.
نقش خواب در درس خواندن نوجوان
خواب کافی یکی از عوامل مهم در تمرکز و یادگیری نوجوانان است. کم خوابی میتواند باعث کاهش تمرکز، خستگی و تحریک پذیری شود. به همین دلیل بهتر است والدین فقط به ساعت مطالعه توجه نکنند و وضعیت خواب نوجوان را نیز بررسی کنند.
خواب نامنظم، بیدار ماندن طولانی در شب و استفاده زیاد از گوشی قبل از خواب میتواند روی عملکرد روزانه تاثیر بگذارد.
نقش والدین در افزایش انگیزه تحصیلی نوجوان
والدین قرار نیست به جای نوجوان درس بخوانند یا تمام مسیر تحصیلی او را کنترل کنند. نقش اصلی والدین این است که محیطی ایجاد کنند که نوجوان بتواند مسئولیت های خود را به تدریج یاد بگیرد.
این یعنی:
- به نوجوان فرصت انتخاب بدهیم.
- برای او هدف های غیرواقعی تعیین نکنیم.
- او را با دیگران مقایسه نکنیم.
- هنگام شکست، سرزنشش نکنیم.
- تلاش او را ببینیم.
- درباره مشکلاتش بدون قضاوت صحبت کنیم.
- قوانین مشخص و قابل اجرا داشته باشیم.
- در صورت نیاز از متخصص کمک بگیریم.
اشتباهات رایج والدین در برخورد با نوجوان درس نخوان
برخی واکنش های والدین میتواند مشکل را بیشتر کند.
تهدید کردن
«اگر درس نخوانی گوشی ات را میگیرم.»
تهدید مداوم میتواند رابطه والد و نوجوان را به یک رابطه قدرت تبدیل کند.
تحقیر کردن
تحقیر نه تنها انگیزه ایجاد نمیکند، بلکه میتواند اعتماد به نفس نوجوان را کاهش دهد.
کنترل دائمی
چک کردن مداوم دفتر، کتاب، گوشی و ساعت مطالعه میتواند این پیام را منتقل کند که نوجوان توانایی مدیریت خودش را ندارد.
انجام دادن مسئولیت های نوجوان
گاهی والدین از شدت نگرانی، تکالیف، پروژه ها یا برنامه ریزی نوجوان را خودشان انجام میدهند. این کار ممکن است در کوتاه مدت مشکل را حل کند، اما در بلندمدت فرصت یادگیری مسئولیت پذیری را از نوجوان میگیرد.
چه زمانی مراجعه به روانشناس لازم است؟
اگر درس نخواندن نوجوان به شکل مداوم ادامه دارد و با مشکلات دیگری همراه شده است، بهتر است موضوع توسط متخصص بررسی شود.
به ویژه اگر افت تحصیلی ناگهانی باشد یا نوجوان تغییرات قابل توجهی در رفتار، روابط اجتماعی، خواب، خلق و انگیزه خود نشان دهد.
روانشناس میتواند با بررسی شرایط خانوادگی، مدرسه، روابط اجتماعی، وضعیت هیجانی و شیوه مطالعه نوجوان، علت مشکل را بهتر مشخص کند.
گاهی مسئله اصلی کمبود انگیزه نیست؛ بلکه اضطراب، مشکلات یادگیری، مشکلات ارتباطی، فشار روانی یا مسائل عاطفی است.
قبل از سرزنش نوجوان، بهتر است علت درس نخواندن او را پیدا کنیم.
درس نخواندن نوجوان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و یک راهکار برای همه نوجوانان مناسب نیست. فشار، مقایسه و سرزنش معمولا راه حل پایدار ایجاد نمیکند.
مهم است به یاد داشته باشیم که نوجوان فقط یک دانش آموز نیست. او در دوره ای قرار دارد که همزمان در حال شناخت خودش، استقلال پیدا کردن و ساختن هویت خود است. بنابراین رابطه امن و حمایتگر والدین میتواند به اندازه خود برنامه درسی اهمیت داشته باشد.
اگر با وجود حمایت و ایجاد تغییرات مناسب، مشکل ادامه پیدا کرد یا نشانه های دیگری مانند افت شدید تحصیلی، اضطراب، گوشه گیری یا تغییرات خلقی مشاهده شد، کمک گرفتن از روانشناس کودک و نوجوان میتواند قدم مناسبی برای پیدا کردن علت و انتخاب راهکار درست باشد.
مشاوره روانشناسی در دفتر مشاوره سایکوداک
دفتر مشاوره سایکوداک آماده ارائه خدمات تخصصی روانشناسی و مشاوره در زمینه های فردی، عاطفی، خانوادگی، زوج و نوجوان است.
اگر برای مدیریت مشکلات و بهبود شرایط خود به کمک تخصصی نیاز دارید، می توانید از خدمات مشاوره سایکوداک استفاده کنید.
