علائم افسردگی در نوجوانان
علائم افسردگی در نوجوانان؛ از کجا بفهمیم نوجوانمان افسرده است؟
دوران نوجوانی یکی از مهم ترین مراحل زندگی است؛ دوره ای که نوجوان با تغییرات جسمی، هیجانی، اجتماعی و ذهنی زیادی روبه رو می شود. تغییر خلق، حساس شدن، زودرنجی یا تمایل بیشتر به تنهایی در این سن تا حدی طبیعی است. اما گاهی تغییرات رفتاری و روحی نوجوان فقط بخشی از فرایند رشد نیست و می تواند نشانه ای از افسردگی در نوجوانان باشد.
افسردگی نوجوانان همیشه با گریه کردن و غمگین بودن مشخص نمی شود. بعضی نوجوانان به جای نشان دادن غم، بیشتر عصبانی، تحریک پذیر، بی حوصله یا منزوی می شوند. به همین دلیل ممکن است والدین تصور کنند فرزندشان فقط وارد دوره سخت نوجوانی شده است.
اما از کجا بفهمیم نوجوان افسرده است؟ چه نشانه هایی باید جدی گرفته شوند؟ و والدین در چنین شرایطی چه کاری می توانند انجام دهند؟
در این مقاله با مهم ترین علائم افسردگی در نوجوانان، تفاوت افسردگی با ناراحتی معمول دوران نوجوانی و راه های کمک به نوجوان آشنا می شویم.
افسردگی در نوجوانان چیست؟
افسردگی یک مشکل سلامت روان است که می تواند روی احساسات، افکار، رفتار، روابط اجتماعی، خواب، اشتها و عملکرد تحصیلی نوجوان تاثیر بگذارد.
نوجوان افسرده ممکن است برای مدت قابل توجهی احساس غم، پوچی، ناامیدی یا تحریک پذیری داشته باشد و دیگر از فعالیت هایی که قبلا برایش لذت بخش بوده اند، لذت نبرد.
طبق منابع تخصصی، افسردگی در کودکان و نوجوانان می تواند با مجموعه ای از علائم هیجانی، رفتاری، جسمی و شناختی همراه باشد و زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که این علائم پایدار شوند و زندگی روزمره، مدرسه، روابط خانوادگی یا روابط دوستانه نوجوان را تحت تاثیر قرار دهند.
از کجا بفهمیم نوجوانمان افسرده است؟
یکی از مهم ترین سوالات والدین این است که چگونه می توان افسردگی نوجوان را تشخیص داد. هیچ علامت واحدی به تنهایی نمی تواند افسردگی را ثابت کند. اما اگر چند تغییر همزمان ایجاد شده باشد، برای چند هفته ادامه پیدا کند و با زندگی روزمره نوجوان تداخل داشته باشد، بهتر است موضوع جدی گرفته شود.
برخی از مهم ترین علائم افسردگی در نوجوانان عبارتند از:
1. غمگینی یا تحریک پذیری مداوم
ممکن است نوجوان بیشتر از گذشته غمگین، ناراحت، بی حوصله یا تحریک پذیر باشد.
نکته مهم این است که افسردگی در نوجوانان همیشه به شکل غمگینی دیده نمی شود. گاهی نوجوان بیشتر عصبانی می شود، زود از کوره در می رود یا نسبت به اعضای خانواده واکنش های تند نشان می دهد.
بنابراین اگر نوجوانی برای مدتی طولانی تغییر محسوسی در خلق خود نشان داده است، نباید همه این رفتارها را صرفا به حساب «نوجوان بودن» گذاشت.
2. از دست دادن علاقه به فعالیت های مورد علاقه
یکی از نشانه های مهم افسردگی، کاهش علاقه و لذت نسبت به فعالیت هایی است که نوجوان قبلا از آنها لذت می برد.
برای مثال ممکن است نوجوان:
- دیگر علاقه ای به ورزش نداشته باشد
- دوستانش را کمتر ببیند
- بازی یا سرگرمی مورد علاقه خود را کنار بگذارد
- تمایلی به بیرون رفتن نداشته باشد
- نسبت به فعالیت های خانوادگی بی علاقه شود
این تغییر زمانی مهم تر است که برخلاف شخصیت و رفتار معمول نوجوان باشد.
3. کناره گیری از خانواده و دوستان
ممکن است نوجوانی که قبلا اجتماعی بوده، به تدریج بیشتر در اتاق خود بماند و تمایل کمتری برای صحبت کردن یا وقت گذراندن با دیگران داشته باشد.
تنهایی طلبی در نوجوانی تا حدی طبیعی است، اما اگر نوجوان به شکل قابل توجهی از خانواده و دوستان فاصله بگیرد و این تغییر با سایر علائم همراه شود، بهتر است بررسی شود.
4. تغییر در خواب
تغییرات خواب یکی دیگر از علائم افسردگی در نوجوانان است. برخی نوجوانان ممکن است بیش از حد معمول بخوابند و صبح ها به سختی از خواب بیدار شوند. برخی دیگر ممکن است برای خوابیدن مشکل داشته باشند یا در طول شب چند بار بیدار شوند.
خواب بیش از حد یا کم خوابی به تنهایی به معنای افسردگی نیست؛ اما اگر همراه با کاهش انرژی، بی علاقگی، افت تحصیلی یا تغییر خلق باشد، اهمیت بیشتری پیدا می کند.
5. خستگی و کاهش انرژی
نوجوان افسرده ممکن است دائما احساس خستگی داشته باشد و برای انجام کارهایی که قبلا به راحتی انجام می داده، انرژی نداشته باشد.
ممکن است والدین این رفتار را با تنبلی اشتباه بگیرند و به نوجوان بگویند:
«تو فقط حوصله هیچ کاری رو نداری.»
در حالی که در بعضی موارد، کاهش انرژی می تواند بخشی از علائم افسردگی باشد.
6. افت تحصیلی
افسردگی می تواند روی تمرکز، حافظه، انگیزه و توانایی انجام تکالیف تاثیر بگذارد.
به همین دلیل ممکن است نوجوانی که قبلا عملکرد تحصیلی خوبی داشته، ناگهان با افت نمرات مواجه شود، تکالیف خود را انجام ندهد یا نسبت به مدرسه بی علاقه شود.
البته افت تحصیلی دلایل مختلفی دارد و همیشه به معنای افسردگی نیست. اما اگر این تغییر همراه با علائم دیگر باشد، بهتر است نادیده گرفته نشود.
7. احساس بی ارزشی و سرزنش کردن خود
نوجوان ممکن است دائما خودش را مقصر بداند و درباره خودش جملاتی مانند اینها بگوید:
«من به درد هیچ کاری نمی خورم.»
«من همیشه خراب می کنم.»
«هیچ کس منو دوست نداره.»
«من برای خانواده ام دردسرم.»
احساس گناه شدید، بی ارزشی و خودسرزنشگری از نشانه هایی هستند که در افسردگی نوجوانان می توانند دیده شوند.
8. ناامیدی نسبت به آینده
گاهی نوجوان درباره آینده با ناامیدی صحبت می کند یا احساس می کند هیچ چیز قرار نیست بهتر شود.
جملاتی مانند:
«دیگه هیچ چیز درست نمی شه.»
«فایده ای نداره.»
«من هیچ آینده ای ندارم.»
می توانند نشانه هایی باشند که نیاز به توجه بیشتری دارند.
9. تغییر در اشتها یا وزن
افسردگی ممکن است با تغییر در اشتها همراه باشد.
برخی نوجوانان اشتهای کمتری پیدا می کنند و برخی دیگر بیشتر از قبل غذا می خورند. در نتیجه ممکن است تغییر قابل توجهی در وزن آنها ایجاد شود.
البته تغییر اشتها و وزن در نوجوانی دلایل مختلفی دارد و باید در کنار سایر علائم بررسی شود.
10. شکایت های جسمی مکرر
گاهی نوجوان نمی تواند احساسات خود را به خوبی بیان کند و ناراحتی روانی را به شکل علائم جسمی نشان می دهد.
سردرد، دل درد یا شکایت های جسمی مکرر بدون علت پزشکی مشخص می توانند در برخی نوجوانان همراه با افسردگی دیده شوند.
البته هر علامت جسمی باید در صورت نیاز از نظر پزشکی نیز بررسی شود.
شناخت زودهنگام علائم افسردگی در نوجوانان می تواند به دریافت کمک به موقع کمک کند.
آیا عصبانیت نوجوان می تواند نشانه افسردگی باشد؟
بله.
یکی از اشتباهات رایج این است که افسردگی را فقط با غمگینی و گریه کردن مرتبط بدانیم.
در نوجوانان، افسردگی ممکن است بیشتر با تحریک پذیری، عصبانیت، پرخاشگری، بی حوصلگی و زودرنجی دیده شود. برای همین اگر نوجوانی ناگهان نسبت به گذشته بسیار تحریک پذیر شده، روابطش با خانواده تغییر کرده و همزمان دچار افت تحصیلی، اختلال خواب، بی علاقگی یا کناره گیری اجتماعی شده است، بهتر است احتمال مشکلات خلقی نیز بررسی شود.
تفاوت ناراحتی معمول نوجوانی با افسردگی چیست؟
نوجوان ممکن است به دلیل شکست عاطفی، مشکل با دوستان، فشار درسی، دعوا با والدین یا اتفاقی ناخوشایند برای مدتی ناراحت شود.
این ناراحتی لزوما به معنای افسردگی نیست. تفاوت مهم این است که در افسردگی، تغییرات خلقی و رفتاری معمولا پایدارتر هستند و می توانند بخش های مختلف زندگی نوجوان را تحت تاثیر قرار دهند.
اگر نوجوان برای چند هفته بیشتر اوقات احساس غم، تحریک پذیری یا بی علاقگی داشته باشد و عملکرد او در خانه، مدرسه یا روابط اجتماعی تحت تاثیر قرار گرفته باشد، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
چه عواملی می توانند در افسردگی نوجوانان نقش داشته باشند؟
افسردگی معمولا یک علت واحد ندارد و عوامل مختلف می توانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
برخی از این عوامل عبارتند از:
- سابقه خانوادگی افسردگی
- فشارهای تحصیلی
- مشکلات خانوادگی
- تعارض شدید بین والدین
- طلاق یا جدایی والدین
- از دست دادن فرد مهم زندگی
- تجربه قلدری در مدرسه
- مشکلات ارتباطی با دوستان
- اضطراب و سایر مشکلات سلامت روان
- تجربه های آسیب زا
- برخی مشکلات پزشکی
- تغییرات مهم زندگی
البته وجود یکی از این عوامل به این معنا نیست که نوجوان حتما افسرده خواهد شد. افسردگی معمولا نتیجه تعامل عوامل مختلف زیستی، روانی و محیطی است.
والدین چگونه با نوجوان افسرده صحبت کنند؟
اگر احساس می کنید نوجوانتان حال خوبی ندارد، اولین قدم این نیست که او را بازخواست کنید.
به جای سوال هایی مانند:
«چرا اینقدر بداخلاق شدی؟»
«چرا مثل قبل نیستی؟»
«مگه چه مشکلی داری؟»
می توانید با آرامش بگویید:
«مدتیه احساس می کنم حالت مثل قبل نیست. دوست دارم بدونی اگر چیزی اذیتت می کنه، می تونی با من حرف بزنی.»
یا:
«لازم نیست الان همه چیز رو توضیح بدی. فقط می خوام بدونی که من کنارتم.»
هدف اولیه این است که نوجوان احساس کند قرار نیست به خاطر احساساتش سرزنش یا قضاوت شود.
گفتگو با نوجوان و ایجاد فضایی که بتواند درباره احساسات خود صحبت کند، می تواند به شناسایی زودتر مشکلات کمک کند.
چه چیزهایی را نباید به نوجوان افسرده گفت؟
بعضی واکنش های والدین اگرچه از روی نگرانی هستند، ممکن است باعث شوند نوجوان بیشتر از دیگران فاصله بگیرد.
بهتر است از جملاتی مانند اینها پرهیز کنیم:
- «همه نوجوان ها همین مشکل رو دارن.»
- «زیادی به خودت فکر می کنی.»
- «مشکل خاصی نداری.»
- «فقط مثبت فکر کن.»
- «باید خودت رو جمع کنی.»
- «این چیزها که افسردگی نیست.»
به جای کوچک شمردن احساس نوجوان، بهتر است احساس او را جدی بگیریم و برای درک شرایطش وقت بگذاریم.
چه زمانی باید نوجوان را نزد روانشناس ببریم؟
اگر علائم برای چند هفته ادامه داشته باشند، شدت پیدا کنند یا روی عملکرد نوجوان در مدرسه، خانه و روابط اجتماعی تاثیر بگذارند، بهتر است از یک متخصص سلامت روان کمک گرفته شود.
روانشناس کودک و نوجوان می تواند با بررسی وضعیت نوجوان، گفت وگو با خود او و در صورت نیاز صحبت با والدین، شرایط را ارزیابی کند.
تشخیص افسردگی فقط بر اساس یک علامت یا یک تست اینترنتی انجام نمی شود و نیازمند ارزیابی تخصصی است.
اگر نوجوان درباره مرگ یا خودکشی صحبت کرد چه کنیم؟
اگر نوجوان درباره مرگ، خودکشی یا آسیب زدن به خودش صحبت می کند، نباید این حرف ها را برای جلب توجه یا عصبانیت نادیده گرفت.
جملاتی مانند:
«کاش نبودم.»
«دیگه نمی خوام زندگی کنم.»
«مرگ بهتره.»
یا اشاره به آسیب زدن به خود باید جدی گرفته شوند.
در چنین شرایطی نوجوان نباید تنها گذاشته شود و لازم است هرچه سریع تر از خدمات تخصصی و اورژانسی محل زندگی کمک گرفته شود. وجود افکار یا برنامه خودکشی در نوجوان نیازمند ارزیابی فوری توسط متخصص است.
آیا افسردگی نوجوانان قابل درمان است؟
بله. افسردگی در نوجوانان قابل درمان است و هرچه مشکل زودتر شناسایی شود، امکان دریافت کمک مناسب نیز بیشتر خواهد بود.
روش درمان با توجه به شدت علائم و شرایط نوجوان متفاوت است و ممکن است شامل روان درمانی، مداخلات خانوادگی و در برخی شرایط دارودرمانی تحت نظر پزشک باشد.
برخی روش های روان درمانی مانند درمان شناختی رفتاری و درمان بین فردی در درمان افسردگی نوجوانان مورد استفاده قرار می گیرند.
نقش خانواده در بهبود افسردگی نوجوان
خانواده می تواند نقش بسیار مهمی در روند بهبود داشته باشد. نوجوان بیش از آنکه به والدینی نیاز داشته باشد که دائما او را کنترل کنند، به بزرگسالانی نیاز دارد که بتواند در کنار آنها احساس امنیت کند.
والدین می توانند:
- بدون قضاوت به حرف های نوجوان گوش دهند
- احساسات او را کوچک نشمارند
- تغییرات رفتاری او را جدی بگیرند
- برای مراجعه به متخصص مقاومت نکنند
- در روند درمان همکاری داشته باشند
- فشارهای غیرضروری را کاهش دهند
- ارتباط عاطفی خود با نوجوان را حفظ کنند
- به حریم شخصی نوجوان احترام بگذارند
- در کنار او بمانند، حتی زمانی که نوجوان تمایل زیادی به صحبت کردن ندارد
آشنایی با نشانه های افسردگی در نوجوانان، اولین قدم برای درک بهتر حال آنهاست.
علائم افسردگی در نوجوانان همیشه واضح و قابل تشخیص نیستند. گاهی افسردگی پشت عصبانیت، افت تحصیلی، خواب زیاد، بی حوصلگی، کناره گیری از دوستان یا حتی شکایت های جسمی پنهان می شود.
اگر می خواهید بدانید از کجا بفهمیم نوجوانمان افسرده است، بهتر است به جای تمرکز روی یک رفتار، به تغییر کلی در وضعیت نوجوان توجه کنید.
وجود چند مورد از این تغییرات به معنی تشخیص قطعی افسردگی نیست، اما می تواند دلیلی برای توجه بیشتر و در صورت نیاز مراجعه به متخصص باشد.
تشخیص زودهنگام و دریافت کمک تخصصی می تواند از شدیدتر شدن مشکلات جلوگیری کند و مسیر بهبود نوجوان را هموارتر کند.
مشاوره روانشناسی در دفتر مشاوره سایکوداک
دفتر مشاوره سایکوداک آماده ارائه خدمات تخصصی روانشناسی و مشاوره در زمینه های فردی، عاطفی، خانوادگی، زوج و نوجوان است.
اگر برای مدیریت مشکلات و بهبود شرایط خود به کمک تخصصی نیاز دارید، می توانید از خدمات مشاوره سایکوداک استفاده کنید.
