رشته روانشناسی مثبت گرا چیست؟ معرفی کامل، دروس ارشد و دکتری، دانشگاه ها و بازار کار

رشته روانشناسی مثبت گرا یکی از حوزه های جذاب و رو به رشد روانشناسی است که به جای تمرکز صرف بر اختلالات، مشکلات و آسیب های روانی، به بررسی توانمندی های انسان، نقاط قوت شخصیتی، شادی، امید، تاب آوری، معنا، روابط سالم و عواملی می پردازد که باعث رشد و شکوفایی انسان می شوند.

روانشناسی مثبت گرا با مثبت اندیشی ساده تفاوت دارد. در این حوزه تلاش می شود موضوعاتی مانند رضایت از زندگی، شادکامی، امید، انگیزه، نقاط قوت شخصیت و کیفیت روابط با استفاده از روش های علمی و پژوهشی بررسی شوند.

در ایران نیز این حوزه در مقطع تحصیلات تکمیلی با عنوان روانشناسی اسلامی، گرایش روانشناسی مثبت گرا ارائه شده است. بنابراین اگر قصد انتخاب این رشته را دارید، باید میان «روانشناسی مثبت گرا به عنوان یک حوزه علمی» و «رشته دانشگاهی روانشناسی اسلامی با گرایش روانشناسی مثبت گرا» تفاوت قائل شوید.

روانشناسی مثبت گرا چیست؟

روانشناسی مثبت گرا شاخه ای از روانشناسی است که به مطالعه علمی عواملی می پردازد که به افراد و جوامع کمک می کنند عملکرد بهتر، زندگی رضایت بخش تر و احساس شکوفایی بیشتری داشته باشند.

در روانشناسی سنتی بخش زیادی از پژوهش ها به اختلالات روانی، آسیب ها و مشکلات انسان اختصاص داشته است. روانشناسی مثبت گرا تلاش نمی کند این موضوعات را نادیده بگیرد، بلکه در کنار آنها سوال دیگری مطرح می کند:

چه عواملی باعث می شوند انسان زندگی سالم تر، معنادارتر و رضایت بخش تری داشته باشد؟

از موضوعات مهم در روانشناسی مثبت گرا می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• شادی و شادکامی
• رضایت از زندگی
• امید
• خوش بینی
• تاب آوری
• اعتماد به نفس
• خودکارآمدی
• انگیزه
• هوش هیجانی
• نقاط قوت شخصیت
• معنا در زندگی
• روابط مثبت
• بخشش
• قدردانی
• احساس تعلق
• رشد فردی
• شکوفایی انسان
• سلامت روان
• عملکرد مثبت در محیط کار و تحصیل

یکی از مدل های شناخته شده در این حوزه، مدل PERMA مارتین سلیگمن است که پنج عنصر هیجان مثبت، درگیری، روابط، معنا و دستاورد را در بهزیستی انسان مورد توجه قرار می دهد.

تاریخچه روانشناسی مثبت گرا

اگرچه موضوعاتی مانند شادی، فضیلت، معنا و زندگی خوب از گذشته مورد توجه فیلسوفان و روانشناسان بوده اند، اما روانشناسی مثبت گرا به عنوان یک جریان علمی مشخص، بیشتر از اواخر دهه 1990 مورد توجه قرار گرفت.

مارتین سلیگمن یکی از مهم ترین چهره های شکل گیری روانشناسی مثبت گرا است. در کنار او، پژوهشگران دیگری مانند میهای چیکسنت میهایی نیز نقش مهمی در گسترش این حوزه داشته اند.

هدف این جریان آن بود که روانشناسی فقط به مطالعه مشکلات و اختلالات محدود نشود و موضوعاتی مانند استعدادها، نقاط قوت، معنا، رضایت از زندگی و شکوفایی انسان نیز به صورت علمی مورد بررسی قرار گیرند.

امروزه روانشناسی مثبت گرا در حوزه هایی مانند آموزش، سازمان، سلامت، مشاوره، کوچینگ، خانواده، ورزش و توسعه فردی کاربرد دارد.

آیا در ایران رشته روانشناسی مثبت گرا وجود دارد؟

این سوال برای بسیاری از داوطلبان مهم است.

در ایران عنوان دانشگاهی این حوزه معمولا به شکل روانشناسی اسلامی، گرایش روانشناسی مثبت گرا دیده می شود و در مقطع کارشناسی رشته مستقلی با عنوان روانشناسی مثبت گرا به شکل رایج وجود ندارد.

در برخی دفترچه های انتخاب رشته، این گرایش با عنوان «روانشناسی اسلامی گرایش روانشناسی مثبت گرا» در مجموعه روانشناسی معرفی شده است. برای نمونه، در دفترچه های انتخاب رشته، دانشگاه پیام نور و برخی مراکز آموزش عالی این عنوان درج شده است.

بنابراین داوطلبان باید هنگام انتخاب رشته به عنوان دقیق رشته در دفترچه همان سال توجه کنند؛ زیرا ظرفیت ها، دانشگاه های پذیرنده و نحوه پذیرش ممکن است در سال های مختلف تغییر کند.

دروس کارشناسی ارشد روانشناسی مثبت گرا

یکی از مهم ترین سوالات داوطلبان، لیست دروس کارشناسی ارشد روانشناسی مثبت گرا است.

در یک برنامه درسی منتشر شده برای کارشناسی ارشد روانشناسی اسلامی با گرایش روانشناسی مثبت گرا، دوره مجموعا 32 واحد داشته که شامل دروس آموزشی و پایان نامه بوده است. دروس معرفی شده در این برنامه عبارتند از:

دروس تخصصی ارشد روانشناسی مثبت گرا

• روانشناسی دین
• روانشناسی اخلاق
• روش تحقیق پیشرفته
• کلیات و مفاهیم
• سلامت و شادکامی
• هوش هیجانی
• انگیزش درونی
• صفات و انگیزه های مثبت
• روابط مثبت
• بازسازی مثبت، مشاوره و روان درمانی مثبت گرا
• حدیث و روانشناسی مثبت 1
• حدیث و روانشناسی مثبت 2
• زبان تخصصی
• سمینار
• پایان نامه

در این برنامه بیشتر درس ها 2 واحدی هستند و پایان نامه 4 واحد دارد.

البته داوطلبان باید توجه کنند که چارت رسمی دانشگاه محل تحصیل می تواند با برنامه های قدیمی یا برنامه های دانشگاه دیگر تفاوت داشته باشد. بنابراین این فهرست برای معرفی ساختار رشته مناسب است و برای انتخاب واحد باید چارت رسمی دانشگاه در سال ورود ملاک قرار بگیرد.

 وانشناسی مثبت گرا، از شناخت نقاط قوت تا   رسیدن به زندگی رضایت بخش

مهم ترین درس های ارشد روانشناسی مثبت گرا

سلامت و شادکامی

در این درس مفاهیمی مانند شادکامی، رضایت از زندگی، سلامت روان و عوامل موثر بر کیفیت زندگی بررسی می شوند.

هوش هیجانی

هوش هیجانی یکی از موضوعات مهم روانشناسی مثبت گرا است و به توانایی شناخت، درک و مدیریت هیجان های خود و دیگران مربوط می شود.

انگیزش درونی

انگیزش درونی به عواملی مربوط می شود که فرد را بدون نیاز به پاداش بیرونی به انجام فعالیت تشویق می کنند.

صفات و انگیزه های مثبت

در این درس ویژگی هایی که می توانند به رشد فردی و عملکرد بهتر انسان کمک کنند مورد بررسی قرار می گیرند.

روابط مثبت

روابط سالم یکی از پایه های مهم بهزیستی روانشناختی است. در این درس عواملی مانند صمیمیت، حمایت اجتماعی، ارتباط موثر و کیفیت روابط بررسی می شوند.

بازسازی مثبت، مشاوره و روان درمانی مثبت گرا

این درس بیشتر جنبه کاربردی دارد و دانشجو با نحوه استفاده از مفاهیم روانشناسی مثبت در مشاوره و مداخلات روانشناختی آشنا می شود.

آیا رشته روانشناسی مثبت گرا در مقطع دکتری وجود دارد؟

یکی از نکات مهم درباره این رشته این است که دکتری مستقل روانشناسی مثبت گرا در ایران ساختار رایج و مستقلی مانند دکتری روانشناسی بالینی یا برخی گرایش های شناخته شده روانشناسی ندارد.

در نتیجه نمی توان یک چارت واحد و رسمی با عنوان «دروس دکتری روانشناسی مثبت گرا» برای دانشگاه های ایران معرفی کرد.

در واقع ممکن است دانشجو در مقطع دکتری در یکی از رشته های مرتبط روانشناسی ادامه تحصیل دهد و موضوع رساله خود را در زمینه هایی مانند:

• روانشناسی مثبت گرا
• شادکامی
• تاب آوری
• امید
• معنا در زندگی
• نقاط قوت شخصیت
• روابط مثبت
• مداخلات مثبت گرا
• روانشناسی اسلامی
• سلامت روان

انتخاب کند.

در دفترچه ها و اطلاعات مربوط به پذیرش دکتری نیز باید هر سال عنوان رشته های ارائه شده بررسی شود. برای نمونه، در اطلاعات منتشر شده مربوط به دکتری، رشته روانشناسی اسلامی مثبت گرا به عنوان یک مسیر مستقل پذیرش دکتری معرفی نشده است.

بنابراین اگر هدف شما دکتری روانشناسی مثبت گرا است، تحصیل در یک رشته دکتری مرتبط و انتخاب موضوع پژوهشی در حوزه مثبت گرا یکی از مسیرهای قابل بررسی است.

دروس دکتری مرتبط با روانشناسی مثبت گرا

از آنجا که دکتری مستقل روانشناسی مثبت گرا در ایران یک چارت واحد و عمومی ندارد، نمی توان فهرست واحدهای دکتری را به عنوان «چارت رسمی دکتری مثبت گرا» معرفی کرد.

اما دانشجویی که در دکتری روانشناسی یا رشته های مرتبط روی موضوعات مثبت گرا کار می کند، معمولا با درس هایی در حوزه هایی مانند موارد زیر روبرو می شود:

• روش تحقیق پیشرفته
• آمار پیشرفته
• روش های پژوهش کمی و کیفی
• نظریه های روانشناسی
• روانشناسی شخصیت
• روانشناسی اجتماعی
• روانشناسی سلامت
• سمینار
• رساله دکتری

نام دقیق درس ها، تعداد واحدها و ساختار آموزشی به دانشگاه و رشته دکتری بستگی دارد.

به همین دلیل بهتر است در مقاله های آموزشی از ارائه یک لیست ثابت به عنوان «واحدهای دکتری روانشناسی مثبت گرا» خودداری شود.

بهترین دانشگاه ها برای روانشناسی مثبت گرا در ایران

برای انتخاب بهترین دانشگاه در این حوزه باید چند عامل مانند کیفیت اعضای هیئت علمی، فعالیت پژوهشی استادان، امکانات پژوهشی، اعتبار دانشگاه، وضعیت رشته در سال ورود و کیفیت پایان نامه ها را بررسی کرد.

از مراکزی که در سال های مختلف این رشته یا گرایش را ارائه کرده اند می توان به دانشگاه قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور و برخی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی اشاره کرد.

در دفترچه های مختلف، دانشگاه پیام نور در شهرها و مراکز مختلف پذیرش روانشناسی اسلامی گرایش روانشناسی مثبت گرا داشته است. برای مثال در دفترچه انتخاب رشته، مراکزی مانند سمنان، بروجرد، رامسر، ساری، همدان و خوراسگان در فهرست پذیرش دیده شده اند.

همچنین دانشگاه قرآن و حدیث نیز در سال های مختلف این رشته را در قم و تهران ارائه کرده است.

برخی واحدهای دانشگاه آزاد نیز در سال های مختلف این گرایش را ارائه کرده اند. برای مثال نام واحدهایی مانند خوی، ساری، گرگان، ملایر، مهاباد، نائین و یزد در فهرست های پذیرش دیده شده است.

نکته مهم: برای انتخاب دانشگاه در سال جدید، دفترچه همان سال سازمان سنجش را ملاک نهایی قرار دهید؛ زیرا ممکن است یک دانشگاه در سالی پذیرش داشته باشد و در سال بعد ظرفیت یا رشته محل آن تغییر کند.

بهترین دانشگاه های جهان برای روانشناسی مثبت گرا

اگر هدف شما تحصیل در خارج از ایران باشد، شرایط متفاوت است. یکی از شناخته شده ترین برنامه های تخصصی این حوزه در University of Pennsylvania ارائه می شود.

دانشگاه پنسیلوانیا برنامه Master of Applied Positive Psychology یا MAPP را ارائه می کند که طبق معرفی رسمی دانشگاه، نخستین برنامه دانشگاهی جهان با مدرک تخصصی در روانشناسی مثبت گرا بوده است. این برنامه توسط استادان و پژوهشگران شناخته شده این حوزه از جمله مارتین سلیگمن ارائه می شود.

برنامه فعلی MAPP شامل 9 درس اصلی و پروژه نهایی است و موضوعاتی مانند مبانی روانشناسی مثبت گرا، روش تحقیق، مداخلات مثبت، بهزیستی، روانشناسی مثبت برای افراد، شکوفایی انسان، شخصیت و علوم اعصاب و کاربرد مداخلات مثبت در سازمان ها را پوشش می دهد.

برخی درس های برنامه MAPP دانشگاه پنسیلوانیا

• The Foundation and Future of Positive Psychology
• Research Methods and Evaluation
• Foundations of Positive Interventions
• Perspectives on Well-Being
• Positive Psychology and Individuals
• Humanities and Human Flourishing
• The Psychology and Neuroscience of Character
• Applying Positive Interventions in Institutions
• Capstone

این برنامه یک ساله و تمام وقت است و مدل آموزشی آن ترکیبی از آموزش حضوری و آنلاین است.

بنابراین اگر بخواهیم یک دانشگاه را به عنوان یکی از شاخص ترین انتخاب های جهان در روانشناسی مثبت گرا معرفی کنیم، دانشگاه پنسیلوانیا یکی از مهم ترین گزینه ها است.

بازار کار رشته روانشناسی مثبت گرا

بازار کار روانشناسی مثبت گرا نسبت به رشته هایی مانند روانشناسی بالینی ساختار متفاوتی دارد.

فارغ التحصیل این حوزه می تواند در زمینه هایی مانند موارد زیر فعالیت کند:

• آموزش مهارت های زندگی
• آموزش مهارت های ارتباطی
• آموزش تاب آوری
• آموزش مدیریت هیجان
• آموزش مهارت های مثبت در مدارس
• فعالیت های پژوهشی
• کار در حوزه منابع انسانی
• توسعه سازمانی
• آموزش کارکنان
• طراحی برنامه های سلامت روان
• کوچینگ
• آموزش شادکامی و بهزیستی
• فعالیت در مراکز آموزشی
• فعالیت در پروژه های پژوهشی
• تولید محتوای علمی روانشناسی
• همکاری با مراکز مشاوره در چارچوب مجوزها و صلاحیت های حرفه ای
• فعالیت دانشگاهی و پژوهشی

یکی از کاربردهای مهم روانشناسی مثبت گرا، محیط کار است. سازمان ها می توانند از مفاهیمی مانند نقاط قوت کارکنان، رضایت شغلی، انگیزه، مشارکت، روابط مثبت و تاب آوری برای افزایش کیفیت محیط کار استفاده کنند.

فارغ التحصیلان MAPP دانشگاه پنسیلوانیا نیز در حوزه هایی مانند منابع انسانی، آموزش، سلامت، سازمان ها، کوچینگ و پژوهش فعالیت کرده اند.

آیا روانشناسی مثبت گرا برای کار در کلینیک مناسب است؟

پاسخ به این سوال به مجوز و مدرک فرد بستگی دارد.

روانشناسی مثبت گرا می تواند در مشاوره و برخی مداخلات روانشناختی مورد استفاده قرار گیرد، اما صرف داشتن مدرک مثبت گرا به معنی دریافت مجوز فعالیت به عنوان روانشناس بالینی یا درمانگر در همه کشورها نیست.

برای مثال در آمریکا، اعتباربخشی APA به برنامه های مشخص تعلق می گیرد و داشتن مدرک یک برنامه خاص می تواند با شرایط دریافت مجوز حرفه ای ارتباط داشته باشد. خود APA نیز تاکید می کند که اعتباربخشی به برنامه تعلق دارد، نه صرفا به دانشگاه.

بنابراین اگر هدف اصلی شما درمان اختلالات روانی و فعالیت بالینی است، باید شرایط قانونی کشور یا سازمان مربوط به مجوز حرفه ای را جداگانه بررسی کنید.

تفاوت روانشناسی مثبت گرا و روانشناسی بالینی

این دو رشته رقیب یکدیگر نیستند و اهداف متفاوتی دارند.

نکته مهم این است که روانشناسی مثبت گرا قرار نیست غم، اضطراب یا مشکلات زندگی را انکار کند. هدف آن این است که در کنار شناخت مشکلات، ظرفیت های مثبت انسان نیز مورد توجه قرار بگیرند.

روانشناسی مثبت گرا برای چه کسانی مناسب است؟

این رشته برای افرادی مناسب است که به موضوعاتی مانند رشد فردی، سلامت روان، شادکامی، شخصیت، انگیزه، روابط انسانی، آموزش، سازمان و پژوهش علاقه دارند.

اگر از مطالعه موضوعاتی مانند تاب آوری، امید، خودکارآمدی، هوش هیجانی، انگیزش، معنا در زندگی و نقاط قوت شخصیت لذت می برید، احتمال زیادی وجود دارد که این حوزه برای شما جذاب باشد.

از طرف دیگر، اگر هدف اصلی شما فقط درمان اختلالات روانی و فعالیت بالینی است، بهتر است رشته های بالینی و مسیرهای دارای مجوز حرفه ای را نیز با دقت مقایسه کنید.

مزایا و معایب رشته روانشناسی مثبت گرا

مزایای رشته

• موضوعات جذاب و کاربردی
• ارتباط با حوزه سلامت روان
• کاربرد در محیط های آموزشی
• کاربرد گسترده در سازمان ها
• امکان فعالیت پژوهشی
• امکان فعالیت در حوزه منابع انسانی
• ارتباط با کوچینگ و آموزش
• قابلیت استفاده از مفاهیم آن در زندگی روزمره
• امکان ادامه پژوهش در حوزه های مختلف روانشناسی

معایب رشته

• محدود بودن رشته های دانشگاهی مستقل در ایران
• تغییر ظرفیت و دانشگاه های پذیرنده در سال های مختلف
• محدودیت در مسیرهای شغلی بالینی در مقایسه با برخی گرایش ها
• نیاز به مهارت پژوهشی قوی
• نیاز به یادگیری زبان انگلیسی برای استفاده از منابع جدید
• ضرورت توجه به قوانین مربوط به مجوز فعالیت حرفه ای

آیا روانشناسی مثبت گرا برای مهاجرت مناسب است؟

روانشناسی مثبت گرا در بسیاری از کشورهای جهان یک حوزه پژوهشی و آموزشی شناخته شده است و دانشگاه های مختلف برنامه هایی در زمینه بهزیستی، شکوفایی، مداخلات مثبت و روانشناسی کاربردی ارائه می کنند.

با این حال، برای مهاجرت تحصیلی باید میان تحصیل در رشته مثبت گرا و دریافت مجوز فعالیت به عنوان روانشناس تفاوت قائل شوید.

اگر هدف شما ادامه تحصیل و پژوهش باشد، این حوزه می تواند گزینه مناسبی باشد. اما اگر هدف شما کار بالینی در کشور مقصد باشد، باید شرایط اخذ مجوز روانشناسی در همان کشور را از ابتدا بررسی کنید.

دنیای روانشناسی مثبت گرا را بهتر بشناسید

رشته روانشناسی مثبت گرا یکی از حوزه های جدیدتر و جذاب روانشناسی است که به جای تمرکز صرف بر آسیب و اختلال، توانمندی ها، نقاط قوت و عوامل موثر بر زندگی سالم و شکوفایی انسان را بررسی می کند.

در ایران این حوزه بیشتر با عنوان روانشناسی اسلامی، گرایش روانشناسی مثبت گرا در مقطع کارشناسی ارشد شناخته می شود و دروس آن موضوعاتی مانند روانشناسی دین، سلامت و شادکامی، هوش هیجانی، انگیزش درونی، صفات و انگیزه های مثبت، روابط مثبت، بازسازی مثبت، مشاوره و روان درمانی مثبت گرا، روش تحقیق پیشرفته و پایان نامه را شامل می شود.

در نهایت، اگر قصد انتخاب رشته روانشناسی مثبت گرا را دارید، بهتر است علاوه بر نام دانشگاه، چارت درسی، اعضای هیئت علمی، زمینه پژوهشی استادان، امکانات دانشگاه، اعتبار مدرک و آینده شغلی را نیز بررسی کنید و برای ظرفیت های پذیرش حتما دفترچه همان سال را ملاک قرار دهید.